Wakacje to dla służby zdrowia okres wzmożonego napięcia. Statystyki nie pozostawiają złudzeń: w letnie miesiące liczba wypadków gwałtownie rośnie, a zapotrzebowanie na krew osiąga apogeum. Niestety, właśnie wtedy w stacjach krwiodawstwa panuje zastój – regularni dawcy wyjeżdżają, a nowych brakuje. W tej sytuacji na pierwszy plan wysuwają się nie tylko społeczne apele ale i konkretne obowiązki pracodawców wobec pracowników-krwiodawców.
Krwiodawca w pracy – co mówi prawo?
Kodeks pracy oraz ustawa o publicznej służbie krwi jasno określają, że pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika będącego krwiodawcą od pracy na czas oddania krwi oraz na czas niezbędny do przeprowadzenia okresowych badań lekarskich, jeśli nie mogą być wykonane poza godzinami pracy. Co więcej, zgodnie z art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi, honorowemu dawcy krwi przysługuje zwolnienie od pracy nie tylko w dniu oddania krwi ale także w dniu następnym. Pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia. Innymi słowy, pracownik ma prawo do nieobecności w pracy w dzień oddania krwi oraz w dniu następującym po oddaniu krwi – łącznie dwa dni wolnego. Jeżeli do oddania krwi nie doszło ze względów medycznych, to pracownikowi-krwiodawcy również przysługuje omawiane prawo ale proporcjonalnie do liczby godzin nieobecności w pracy. Pracownik nie musi zatem odrabiać swojej nieobecności w pracy, jeśli do oddania krwi nie doszło ze względów medycznych.
Wynagrodzenie i rekompensaty
Co ważne w każdym wypadku pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas jego nieobecności w pracy. Za czas zwolnienia od pracy w celu oddania krwi pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, które oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Warto podkreślić, że dotyczy to wyłącznie umowy o pracę – jeśli pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie przysługują mu te uprawnienia. Na marginesie trzeba dodać, że krwiodawcy przysługuje także zwrot kosztów przejazdu do stacji krwiodawstwa oraz posiłek regeneracyjny, ale tych świadczeń nie realizuje pracodawca, lecz jednostka publicznej służby krwi.
Nie tylko zwolnienie – inne obowiązki i uprawnienia
Pracodawca nie może utrudniać pracownikowi realizacji uprawnień krwiodawcy. Musi także respektować zaświadczenie wydane przez centrum krwiodawstwa, które potwierdza oddanie krwi i uprawnia do zwolnienia. Co istotne, jeśli pracownik oddaje krew w innym mieście również przysługuje mu zwolnienie, o ile przedstawi stosowne zaświadczenie.
Dodatkowo, pracodawca nie może wyciągać negatywnych konsekwencji wobec pracownika korzystającego z tych uprawnień – nie wolno mu obniżać premii, awansów czy oceny okresowej z powodu nieobecności związanej z oddawaniem krwi. Warto podkreślić, że pracodawca nie może żądać od pracownika szczegółowych informacji o stanie zdrowia czy powodach oddania krwi. Wystarczy zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa. Pracownik nie musi się tłumaczyć, a wszelkie próby dyskryminacji z tego powodu są niezgodne z prawem.
Warto też zauważyć, że z drugiej strony pracownik nie powinien zaskakiwać pracodawcy swoją nieobecnością w pracy związaną z oddaniem krwi. Z przepisów prawa wynika, że pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o swojej nieobecności, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma. Zatem jeżeli pracownik planuje oddać krew, to zawczasu powinien podać pracodawcy planowaną datę tej czynności, nie zaś zaskakiwać pracodawcę swoją absencja.
Wakacyjny kryzys – rola pracodawcy
Latem, gdy liczba wypadków rośnie, a krwi brakuje, odpowiedzialny pracodawca może zrobić więcej niż tylko wypełnić ustawowy obowiązek. Coraz więcej firm organizuje akcje honorowego krwiodawstwa na terenie zakładu pracy, zachęca do udziału w nich, a nawet nagradza pracowników-dawców dodatkowymi benefitami. Ustawa o publicznej służbie krwi zobowiązuje organy państwowe, samorządowe, a także pracodawców do wspierania działań na rzecz propagowania honorowego krwiodawstwa. Pracodawca, który aktywnie promuje oddawanie krwi, nie tylko buduje pozytywny wizerunek firmy, ale realnie przyczynia się do ratowania życia. W sezonie wakacyjnym, gdy każda kropla jest na wagę złota, takie postawy są szczególnie cenne.
Podsumowanie: obowiązek i misja
Podsumowując, prawo wspiera pracowników-krwiodawców w ten sposób, że udziela im zwolnienia od pracy na badania, w dniu oddania krwi a nawet następnego dnia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia za ten dzień. Pracodawca ma obowiązek respektowania uprawnień pracownika wynikających z ustawy o publicznej służbie krwi i nie może się sprzeciwić pracownikowim, który planuje oddać krew. Niemniej z drugiej strony pracownik ma prawny obowiązek uzgadniać z pracodawcą swoje nieobecności nie powinien z dnia na dzień zaskakiwać pracodawcy decyzją o oddaniu krwi.
Obowiązki pracodawcy wobec krwiodawców to nie tylko formalność. To element społecznej odpowiedzialności biznesu i realny wkład w bezpieczeństwo zdrowotne kraju. W sezonie wakacyjnym, gdy krew ratuje życie ofiar wypadków, każdy dzień zwolnienia dla krwiodawcy to potencjalnie uratowane istnienie.
Artykuł Jakie uprawnienia w pracy ma krwiodawca? Ile dni wolnego? został opublikowany na portalu Rzeczpospolitej 17 lipca 2025 roku.
