2 kwietnia 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja ta wprowadza istotną zmianę w systemie prawa pracy – przyznaje Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) uprawnienie do wydawania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy.
W związku z wątpliwościami dotyczącymi zgodności części przepisów z Konstytucją RP, Prezydent RP skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Nie ma to jednak wpływu na jej obowiązywanie – ustawa wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia. Stąd warto już teraz zapoznać się z ostatecznym brzmieniem uchwalonych zmian.
Co wprowadzają nowe przepisy?
Decyzja Okręgowego inspektora pracy
Najważniejszą zmianą jest odejście od dotychczasowego modelu, w którym ustalenie stosunku pracy następowało co do zasady przez sąd pracy. Zgodnie z nowymi przepisami:
- Okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy po wcześniejszym wydaniu polecenia usunięcia naruszeń związanych z umową cywilnoprawną lub w przypadku faktycznego świadczenia pracy za wynagrodzeniem.
- Jeżeli polecenie zostanie wykonane prawidłowo, postępowanie zostanie zakończone. W przypadku jego niewykonania, inspektor będzie mógł formalnie ustalić istnienie stosunku pracy w drodze decyzji.
Procedura odwoławcza i skutki prawne
Od wydanej decyzji będzie przysługiwać odwołanie do sądu pracy, składane za pośrednictwem Okręgowego Inspektora Pracy w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.
Warto podkreślić, że decyzja będzie wywoływać skutki prawne od dnia jej wydania, w szczególności na gruncie prawa pracy, obowiązków podatkowych oraz ubezpieczeń społecznych. W razie wniesienia odwołania decyzja nie będzie wykonalna do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądu (chyba że zostanie jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności).
Rozszerzone kompetencje kontrolne PIP
Nowelizacja istotnie poszerza uprawnienia kontrolne inspektorów:
- Kontrole u przedsiębiorców będą mogły być przeprowadzane również zdalnie.
- Inspektorzy zyskują prawo do żądania przedłożenia dokumentów związanych ze współpracą w postaci elektronicznej.
Interpretacje indywidualne Głównego Inspektora Pracy
Główny Inspektor Pracy zyska uprawnienie do wydawania interpretacji indywidualnej w zakresie ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy. Choć interpretacja nie będzie wiążąca dla wnioskodawcy, zastosowanie się do niej zapewni ochronę przed ewentualnymi sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami.
Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Zmiany wchodzą w życie w lipcu tego roku. Jest to odpowiedni moment na przeprowadzenie audytu obowiązujących umów cywilnoprawnych. Ustawodawca przewidział, że podmiot, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie przepisów dobrowolnie zawrze umowę o pracę tam, gdzie relacja faktycznie spełnia jej cechy, nie będzie podlegał odpowiedzialności za dotychczasowe naruszenia.
Jak możemy pomóc?
Kluczowe znaczenie przy nowych przepisach ma nie tylko treść umów, ale również faktyczny model współpracy w organizacji. Nasz zespół wspiera klientów w szczególności w zakresie:
- audytu umów i modeli współpracy,
- ocenie ryzyk związanych z uznaniem współpracy za stosunek pracy,
- przeglądu procesów HR i praktyk organizacyjnych,
- przygotowania rekomendacji oraz działań dostosowawczych.
Zapraszamy do kontaktu – pomożemy Państwu ocenić wpływ nowych przepisów na organizację oraz wdrożyć niezbędne zmiany.
Kontakt:
Jakub Waszak, radca prawny, zespół newtech: j.waszak@dsk-kancelaria.pl
Joanna Łapińska, prawniczka, menedżerka, zespół podatkowy: j.lapinska@dsk-kancelaria.pl
Informacja w formie Alertu nt. zmian w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy
