Obecne stanowisko Ministerstwa Finansów oraz organów podatkowych wprowadza kontrowersyjne rozróżnienie w traktowaniu transferów finansowych między małżonkami. Według resortu za „nieodpłatne” można uznać jedynie świadczenia niepieniężne – czyli rzeczy, prawa oraz świadczenia w naturze. W konsekwencji pieniądze przekazywane między małżonkami posiadającymi rozdzielność majątkową są niekwalifikowane jako „nieodpłatne świadczenia” w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT, co rodzi obowiązek zapłaty podatku dochodowego (PIT).
Eksperci nie kryją zdumienia taką wykładnią. Wskazują, że fiskus błędnie utożsamia pojęcie nieodpłatności z niepieniężnością. Problem ten staje się kluczowy w kontekście art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), który nakłada na małżonków bezwzględny obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. O ile przy wspólności majątkowej problem nie istnieje (art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT wyłącza takie świadczenia z opodatkowania), o tyle zawarcie intercyzy drastycznie zmienia sytuację podatkową małżonków.
W obecnym stanie prawnym przy rozdzielności majątkowej świadczenia pieniężne przekazywane między małżonkami – nawet jeśli służą wyłącznie zaspokajaniu potrzeb rodziny – mogą zostać zakwalifikowane jako przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT) i podlegać opodatkowaniu według skali podatkowej (12% i 32%).
Opinia eksperta
Marcin Palusiński zwraca uwagę na dualizm między literalnym brzmieniem przepisów a konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości:
Obowiązująca obecnie wykładnia art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT, zgodnie z którą zwolnieniem objęte są wyłącznie świadczenia niepieniężne (w naturze lub inne nieodpłatne), jest jednoznaczna zarówno w świetle językowej, jak i systemowej interpretacji przepisu. Takie stanowisko zajmują zarówno organy podatkowe, jak i sądy administracyjne, np. WSA w Gliwicach w wyroku z 19 stycznia 2021 r. (sygn. I SA/Gl 1060/20), który wprost stwierdza, że nie ma podstaw do objęcia zwolnieniem darowizn pieniężnych.
Jednak z perspektywy konstytucyjnej oraz poczucia sprawiedliwości społecznej budzi to poważne wątpliwości, zwłaszcza w kontekście równości wobec prawa i ochrony rodziny. Obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny – niezależnie od ustroju majątkowego – ma charakter bezwzględny (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Dlatego różnicowanie skutków podatkowych na podstawie istnienia lub braku wspólności majątkowej jest społecznie niesprawiedliwe i trudne do zaakceptowania.
Na szczęście problem ten został dostrzeżony, m.in. dzięki działaniom Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z zapowiedzią Ministerstwa Finansów (sygn. V.511.521.2023) projekt zmian został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Celem nowelizacji jest m.in. zrównanie statusu świadczeń pieniężnych na zaspokojenie potrzeb rodziny z tymi w naturze, co ma fundamentalne znaczenie społeczne i praktyczne.
Do tego czasu jednak zarówno organy, jak i sądy są zobligowane do stosowania obowiązujących przepisów w ich literalnym brzmieniu, co oznacza, że świadczenia pieniężne przekazywane przez małżonka po ustanowieniu rozdzielności majątkowej nadal podlegają opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT). Małżonkom pozostaje zatem przekazywanie sobie świadczeń w naturze, co może być kłopotliwe, albo, w niektórych przypadkach, dokonywanie darowizn z dopełnieniem formalności pozwalających na ich nieopodatkowywanie.
Należy jednak podkreślić, że do czasu wejścia w życie nowelizacji organy podatkowe oraz sądy administracyjne co do zasady stosują obowiązujące przepisy w ich aktualnym brzmieniu, co w praktyce oznacza utrzymanie restrykcyjnego podejścia do świadczeń pieniężnych między małżonkami przy rozdzielności majątkowej.
Perspektywy zmian i obecne ryzyka
Ministerstwo Finansów, pod wpływem interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich, zapowiada nowelizację (druk nr UD116), która ma zlikwidować tę nieuzasadnione różnicowanie skutków podatkowych w zależności od ustroju majątkowego małżonków. Projekt zakłada, że sposób zaspokajania potrzeb rodziny nie będzie determinowany przez ustrój majątkowy małżonków.
Dopóki jednak nowe przepisy nie wejdą w życie, podatnicy muszą mierzyć się z rygorystycznym podejściem Krajowej Informacji Skarbowej. Zgodnie z najnowszymi interpretacjami (m.in. z 19 lutego 2025 r., sygn. 0112-KDIL2-1.4011.928.2024.1.TR):
- Świadczenia niepieniężne (np. opłacenie czynszu, zakup ubrań, żywności) – korzystają ze zwolnienia.
- Świadczenia pieniężne (przelew gotówki na konto małżonka) – stanowią przychód podlegający opodatkowaniu według skali (12% i 32%).
Warto przy tym wyraźnie odróżnić opodatkowanie w podatku dochodowym (PIT) od regulacji w podatku od spadków i darowizn. Alternatywą praktyczną może być kwalifikowanie przekazania środków jako darowizny między najbliższymi członkami rodziny (tzw. grupa zerowa), co – przy spełnieniu ustawowych warunków, w szczególności odpowiednim udokumentowaniu przelewu oraz ewentualnym zgłoszeniu do urzędu skarbowego – pozwala uniknąć opodatkowania w podatku od spadków i darowizn. Jest to jednak odrębny reżim podatkowy, wymagający dochowania formalności, i nie rozwiązuje systemowego problemu kwalifikacji takich transferów na gruncie PIT.
Należy również pamiętać, że nawet po planowanej nowelizacji problem może pozostać aktualny w odniesieniu do innych świadczeń niepieniężnych, które nie służą bezpośrednio „zaspokojeniu potrzeb rodziny”. Fiskus konsekwentnie bowiem stoi na stanowisku, że pieniądze to świadczenia „odpłatne”, co stoi w jaskrawej sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. (sygn. akt K 7/13), definiującym nieodpłatność jako brak ekwiwalentu, niezależnie od formy świadczenia.
W konsekwencji małżonkowie pozostający w ustroju rozdzielności majątkowej powinni każdorazowo analizować skutki podatkowe przekazywanych sobie świadczeń pieniężnych oraz rozważyć wybór najbardziej bezpiecznej formy ich dokumentowania, mając na uwadze zarówno aktualną praktykę organów, jak i zapowiadane zmiany legislacyjne.
Artykuł pt. To, co na rodzinę, będzie bez PIT. Inne świadczenia wciąż sporne – z komentarzem Marcina Palusińskiego, ukazał się 14 maja 2025 roku w Dzienniku Gazecie Prawnej.
