Podpisanie umowy przedwstępnej lub warunkowej nie zawsze oznacza, że do zamknięcia transakcji dojdzie w krótkim czasie. Bardzo często pomiędzy jej podpisaniem (Signing), a zawarciem umowy przyrzeczonej lub innym zdarzeniem skutkującym finalizacją transakcji (Closing) występuje okres przejściowy, w którym jedna lub obie strony muszą spełnić określone warunki zawieszające. Jeżeli ich realizacja się przedłuża, strony mogą przez wiele miesięcy pozostawać związane transakcją, mimo że nie ma pewności, kiedy i czy w ogóle dojdzie do jej zamknięcia.
W takim przypadku istotnego znaczenia nabiera klauzula Long Stop Date, która pozwala wyznaczyć granicę czasową procesu i określić skutki braku Closingu w uzgodnionym przez strony terminie.
Czym jest Long Stop Date?
Long Stop Date to określona w dokumentacji transakcyjnej data graniczna wyznaczająca maksymalny okres oczekiwania na spełnienie warunków niezbędnych do zamknięcia transakcji. Do tego dnia warunki powinny zostać spełnione albo – jeśli umowa przewiduje taką możliwość – skutecznie zrzeczone przez uprawnioną stronę. Jeżeli natomiast mimo upływu Long Stop Date, Closing nadal nie może nastąpić, aktualizują się konsekwencje przewidziane w umowie.
Klauzulę Long Stop Date stosuje się przede wszystkim w umowach sprzedaży udziałów lub akcji (transakcje typu share deal), umowach sprzedaży przedsiębiorstw lub ich zorganizowanych części (transakcje typu asset deal), a także w umowach inwestycyjnych oraz innych umowach, których wykonanie zależy od spełnienia określonych warunków.
W praktyce warunki, które powinny zostać spełnione do dnia określonego jako Long Stop Date, mogą obejmować w szczególności:
- uzyskanie zgody Prezesa UOKiK na dokonanie koncentracji;
- uzyskanie zgody właściwego organu w ramach kontroli inwestycji zagranicznych;
- uzyskanie zgód banków lub innych podmiotów finansujących;
- przeprowadzenie określonej reorganizacji grupy;
- uzyskanie wymaganych decyzji administracyjnych;
- usunięcie określonych ryzyk zidentyfikowanych w toku badania due diligence;
- uzyskanie przez kupującego finansowania transakcji.
Pojęcie Long Stop Date nie jest jednak terminem ustawowym. Jego znaczenie oraz skutki prawne dla danej transakcji wynikają przede wszystkim z treści konkretnej umowy. Dlatego istotne jest nie tylko precyzyjne określenie samej daty, lecz także jednoznaczne uregulowanie konsekwencji związanych z jej upływem.
Co daje stronom wyznaczenie daty granicznej?
Po pierwsze, dyscyplinuje harmonogram transakcji. Strony od początku wiedzą, do kiedy powinny zostać spełnione warunki niezbędne do przeprowadzenia Closingu, co ułatwia zaplanowanie i koordynację działań prowadzących do zamknięcia transakcji.
Po drugie, ogranicza ryzyka związane z przedłużającym się okresem pomiędzy Signingiem a Closingiem. Ma to szczególne znaczenie dla sprzedającego, który nadal pozostaje właścicielem biznesu, a jednocześnie często jest związany ograniczeniami dotyczącymi sposobu jego prowadzenia, np. obowiązkiem uzyskania zgody kupującego na określone decyzje biznesowe.
Po trzecie, umożliwia ponowną ocenę ekonomicznych założeń transakcji. Jeżeli od podpisania umowy upływa wiele miesięcy, zmianie mogą ulec warunki rynkowe, sytuacja finansowa lub operacyjna spółki, koszt finansowania, a także strategia biznesowa stron. W takich okolicznościach kontynuowanie transakcji na pierwotnie uzgodnionych zasadach może przestać odpowiadać ich interesom.
Po czwarte, wyznacza moment podjęcia decyzji o dalszych losach transakcji. Jeżeli umowa przewiduje prawo odstąpienia po bezskutecznym upływie Long Stop Date, strona uprawniona może zdecydować, czy nadal chce dążyć do jej zamknięcia, czy skorzystać z możliwości wycofania się z transakcji. Mechanizm ten ogranicza ryzyko pozostawania przez nieokreślony czas w związaniu umową, której wykonanie staje się coraz mniej realne.
Jak prawidłowo wyznaczyć datę graniczną?
Nie ma jednego uniwersalnego terminu, który sprawdzi się w każdej transakcji. Long Stop Date powinien wynikać z realistycznej oceny czasu potrzebnego na spełnienie warunków zawieszających, z uwzględnieniem marginesu na ewentualne opóźnienia.
Jeżeli do zamknięcia transakcji wystarczy przeprowadzenie kilku czynności korporacyjnych, pozostających pod kontrolą stron, okres ten może być stosunkowo krótki. Jeżeli natomiast Closing wymaga uzyskania zgody antymonopolowej, zgody w ramach kontroli inwestycji zagranicznych, zgód bankowych lub przeprowadzenia reorganizacji, harmonogram powinien uwzględniać czas niezbędny do zakończenia tych procesów oraz ich zależność od działań osób trzecich.
Istotne jest również ustalenie, które czynności mogą być prowadzone równolegle, a które wymagają wcześniejszego zakończenia innych działań. Sama ocena czasu potrzebnego na spełnienie każdego warunku z osobna może bowiem nie wystarczyć do prawidłowego zaplanowania całego procesu.
Zbyt krótki termin może prowadzić do konieczności wielokrotnego aneksowania umowy i ponownego negocjowania zasad kontynuowania transakcji. Zbyt odległy może z kolei nadmiernie wydłużyć okres niepewności oraz utrzymywać ograniczenia dotyczące prowadzenia działalności spółki będącej przedmiotem transakcji.
Dlatego wyznaczenie Long Stop Date wymaga wyważenia dwóch potrzeb: zapewnienia czasu niezbędnego do przygotowania Closingu oraz ograniczenia okresu, przez który strony są gotowe pozostawać związane transakcją bez pewności jej finalizacji. Termin ten powinien odzwierciedlać zarówno uwarunkowania prawne i organizacyjne, jak i biznesowe oczekiwania stron.
Co dzieje się po jej upływie?
Jak już wskazałem wcześniej, skutki bezskutecznego upływu Long Stop Date zależą od konstrukcji przyjętej w umowie. W praktyce można wyróżnić dwa podstawowe modele.
Pierwszy przewiduje automatyczne rozwiązanie umowy, jeżeli do uzgodnionej daty nie zostaną spełnione określone w niej przesłanki zamknięcia transakcji. W takim przypadku umowa ulega rozwiązaniu samoczynnie i żadna ze stron nie musi składać dodatkowych oświadczeń wobec drugiej strony.
Drugi, bardziej elastyczny, zakłada, że bezskuteczny upływ Long Stop Date przyznaje jednej albo obu stronom prawo odstąpienia od umowy. W tym modelu sam upływ terminu nie powoduje zakończenia stosunku umownego. Konieczne jest złożenie przez uprawnioną stronę drugiej stronie oświadczenia o odstąpieniu, zgodnie z zasadami określonymi w umowie. Strona uprawniona może więc zdecydować, czy chce wycofać się z transakcji, czy mimo opóźnienia nadal dążyć do jej zamknięcia. Umowa powinna przy tym precyzyjnie określać przesłanki, termin i sposób wykonania tego uprawnienia.
Zakończenie transakcji nie oznacza jednak, że wszystkie wynikające z umowy obowiązki i rozliczenia tracą znaczenie. Dokumentacja transakcyjna powinna jednoznacznie określać, które postanowienia umowne pozostają w mocy mimo rozwiązania umowy lub skutecznego odstąpienia od niej oraz wskazywać jakie obowiązki powstają w związku z zakończeniem współpracy. Dotyczy to w szczególności:
- zachowania poufności;
- odpowiedzialności za wcześniejsze naruszenia umowy;
- obowiązku zapłaty break-up fee lub innych rozliczeń związanych z niedojściem transakcji do skutku;
- prawa właściwego i zasad rozstrzygania sporów.
Dlatego klauzuli Long Stop Date nie należy analizować w oderwaniu od pozostałej części dokumentacji. Dopiero jej powiązanie z zasadami rozwiązania umowy lub odstąpienia od niej, odpowiedzialnością stron oraz mechanizmami rozliczeń pozwala ocenić, kiedy i na jakich warunkach można zakończyć transakcję oraz jakie obowiązki pozostaną po jej zakończeniu.
Czy Long Stop Date można przedłużyć?
Tak. Przedłużenie może wymagać zgody obu stron i podpisania aneksu do umowy, następować automatycznie po ziszczeniu się określonych przesłanek albo zależeć od decyzji jednej ze stron, jeżeli umowa przyznaje jej takie uprawnienie. Możliwe jest również przewidzenie kilku kolejnych okresów przedłużenia.
Przykładowo strony mogą ustalić, że jeżeli do pierwotnego Long Stop Date zostaną spełnione wszystkie warunki poza uzyskaniem określonej zgody regulatora, termin automatycznie przesunie się o kolejne trzy miesiące. Takie rozwiązanie pozwala uwzględnić opóźnienia niezależne od stron bez konieczności każdorazowego negocjowania i podpisywania aneksu.
Niezależnie od przyjętego rozwiązania mechanizm przedłużenia powinien jasno określać jego przesłanki, długość dodatkowego okresu oraz – jeżeli przedłużenie wymaga działania jednej ze stron – termin i sposób skorzystania z tego uprawnienia. Warto również określić ostateczną datę graniczną, aby kolejne przedłużenia nie pozbawiły klauzuli jej podstawowej funkcji, czyli ograniczenia okresu niepewności co do finalizacji transakcji.
Konsekwencje finansowe przedłużenia
Przedłużenie Long Stop Date może zostać powiązane z dodatkowymi konsekwencjami finansowymi. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy opóźnienie Closingu powoduje po jednej ze stron wymierny koszt ekonomiczny, np. dalsze związanie transakcją, utrzymywanie ograniczeń dotyczących sposobu prowadzenia biznesu albo brak możliwości rozpoczęcia rozmów z innymi inwestorami.
Jednym z takich mechanizmów jest extension fee, czyli jednorazowa opłata należna w związku z przedłużeniem Long Stop Date. Może ona stanowić ekonomiczną rekompensatę za dodatkowy okres związania transakcją, a jednocześnie zwiększać motywację strony zainteresowanej przedłużeniem do sprawnego doprowadzenia procesu do Closingu.
Innym rozwiązaniem jest ticking fee, czyli wynagrodzenie narastające wraz z upływem czasu po określonej dacie. W przeciwieństwie do jednorazowego extension fee mechanizm ten powoduje, że koszt dalszego przedłużania transakcji rośnie wraz z każdym kolejnym dniem, tygodniem lub miesiącem opóźnienia.
Oba mechanizmy mogą pełnić funkcję nie tylko kompensacyjną, ale również negocjacyjną. Pozwalają utrzymać transakcję przy życiu mimo opóźnienia, a jednocześnie ograniczają ryzyko, że jedna ze stron będzie oczekiwała nieograniczonego czasowo przedłużenia bez ponoszenia ekonomicznych konsekwencji dalszego związania drugiej strony transakcją.
Long Stop Date jako narzędzie zarządzania ryzykiem
Long Stop Date to jeden z kluczowych mechanizmów pozwalających ograniczyć ryzyko przedłużającego się okresu pomiędzy Signingiem a Closingiem oraz z góry określić, co stanie się, jeżeli warunki zamknięcia nie zostaną spełnione w zakładanym terminie.
Dobrze skonstruowana klauzula powinna nie tylko wskazywać datę graniczną, lecz także precyzyjnie regulować skutki jej upływu, możliwość przedłużenia terminu i ewentualne konsekwencje finansowe. W praktyce to właśnie te elementy decydują o tym, czy Long Stop Date będzie rzeczywistym narzędziem zarządzania ryzykiem transakcyjnym, czy jedynie kolejną datą wpisaną do umowy.