Od ponad trzech lat trwa wojna rozpoczęta przez Rosję przeciwko Ukrainie i – mimo okresowych prób dyplomatycznych – nie widać perspektywy szybkiego zawieszenia broni. Równolegle utrzymuje się konflikt w Strefie Gazy, a napięcia w regionie Bliskiego Wschodu pozostają wysokie. W takim środowisku na rządach, w szczególności państw europejskich należących do NATO, spoczywa szczególna odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, co wymusza odpowiednio wysokie nakłady w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa.
Z perspektywy krajowej, oprócz medialnie doniosłej – historycznej wręcz – parady morskiej Marynarki Wojennej u wybrzeży Helu z okazji Święta Wojska Polskiego, uwagę przedsiębiorców („ludzi biznesu”) przyciągają przede wszystkim komunikaty i decyzje Ministerstwa Obrony Narodowej dotyczące konkretnych działań i wydatków.
Rosnące budżety na obronność i nowe instrumenty finansowe
W lipcu i sierpniu 2025 r. Ministerstwo Obrony Narodowej ogłosiło szereg decyzji mających bezpośrednie znaczenie dla rynku zamówień obronnych. Z tych komunikatów wynika, że budżet na obronność w 2025 r. wynosi ok. 186,6 mld zł, co odpowiada ok. 4,7% PKB (według MON ma to być najwyższy wynik w historii), przy jednoczesnych zapowiedziach utrzymania bardzo wysokiej trajektorii finansowania również w 2026 r.
25 lipca br. w Warszawie podpisana została umowa w sprawie udzielenia Polsce przez Stany Zjednoczone gwarancji kredytowej w ramach programu Foreign Military Financing. Na tej podstawie Polska ma uzyskać gwarancję kredytową w wysokości 4 mld dolarów, która zostanie przeznaczona na modernizację polskich Sił Zbrojnych. Tego samego dnia Rada Ministrów przyjęła także dwa istotne dokumenty. Pierwszy to Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP, drugi zaś – uchwała w sprawie upoważnienia Ministra Obrony Narodowej do złożenia deklaracji dotyczącej zaangażowania Polski w instrument Security Action for Europe (SAFE), a więc pozyskania wsparcia finansowego z UE na przyspieszenie inwestycji w krajowy przemysł obronny. SAFE to unijny program pożyczkowy o wartości do 150 mld EUR. Te perspektywy, w połączeniu z zatwierdzoną w czerwcu br. rewizją polskiego Krajowego Planu Odbudowy, w której przewidziano utworzenie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (25 mld zł) – służącego m.in. finansowaniu infrastruktury potrzebnej do ochrony ludności i infrastruktury krytycznej (np. schrony, składy i obiekty magazynowe, obiekty opieki medycznej, zabezpieczenia sieci energetycznych) – zachęcają do uważnego monitorowania rynku i poszukiwania szans biznesowych związanych z prawdopodobnym wzrostem liczby zamówień.
Wykonawcy – zarówno krajowi, jak i zagraniczni – zainteresowani sięgnięciem „po swój kawałek tortu” muszą jednak odnaleźć się w gąszczu szczególnych regulacji prawnych.
Podstawy prawne zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa
Nie budzi wątpliwości, że udzielanie zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa podlega określonym, zaostrzonym reżimom prawnym.
Podstawowy katalog regulacji tworzą w szczególności:
– ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1320 ze zm.) – dalej: „uPZP”,
– ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2025 r. poz. 825 ze zm.) – dalej: „u.o.o.”,
– ustawa o ochronie informacji niejawnych,
– ustawa o finansach publicznych,
– akty prawa unijnego, w szczególności Dyrektywa 2009/81/WE w sprawie zamówień w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa.
Dyrektywa 2009/81/WE została wdrożona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych z 2004 r. oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz.U. poz. 1271). Nowelizacja ta dodała do ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych rozdział 4a „Zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa” oraz zdefiniowała pojęcia powiązane z tymi zamówieniami. Od 1 stycznia 2021 r., w ramach obowiązującej obecnie ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, regulacje te znajdują się w Dziale VI.
Zmiany na poziomie UE – „Defence Readiness Omnibus”
W połowie czerwca 2025 roku Komisja Europejska zaprezentowała propozycję zmian dyrektyw dotyczących transferu produktów i zamówień w sektorze obronnym w ramach pakietu „Defence Readiness Omnibus”. Projektowana dyrektywa przewiduje modyfikacje m.in. Dyrektywy 2009/43/WE oraz Dyrektywy 2009/81/WE.
Celem jest:
– ograniczenie barier administracyjnych,
– ujednolicenie przepisów w państwach członkowskich,
– uproszczenie wewnątrzunijnych transferów produktów związanych z obronnością,
– usprawnienie procesu udzielania zamówień publicznych w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności.
W założeniu zmiany te mają przyczynić się do wzmocnienia gotowości obronnej Europy poprzez przyspieszenie dostaw sprzętu wojskowego i ułatwienie współpracy państw członkowskich UE z sektorem przemysłowym.
Jak uPZP definiuje zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa?
Wracając do gruntu krajowego, art. 7 pkt 36 uPZP stanowi, że przez zamówienie w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa należy rozumieć zamówienie udzielane przez zamawiającego publicznego lub zamawiającego sektorowego, którego przedmiotem są:
a) dostawy sprzętu wojskowego, w tym wszelkich jego części, komponentów, podzespołów lub jego oprogramowania,
b) dostawy newralgicznego sprzętu, w tym wszelkich jego części, komponentów, podzespołów lub jego oprogramowania,
c) roboty budowlane, dostawy i usługi związane z zabezpieczeniem obiektów będących w dyspozycji podmiotów realizujących zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa lub związane ze sprzętem, o którym mowa w lit. a i b, i wszystkich jego części, komponentów i podzespołów związanych z cyklem życia tego produktu lub usługi,
d) roboty budowlane i usługi przeznaczone wyłącznie do celów wojskowych, newralgiczne roboty budowlane lub newralgiczne usługi.
O ile zamówienia, o których mowa w lit. a i b powyższego przepisu, skierowane są zasadniczo do wyspecjalizowanych przedsiębiorstw, których działalność wymaga uzyskania odpowiednich koncesji, o tyle zamówienia określone w lit. c i d mogą być dostępne dla szerszego grona podmiotów z sektora budowlanego – oczywiście pod warunkiem spełnienia określonych, szczególnych wymogów.
Wśród potencjalnych zamówień można wskazać m.in. roboty budowlane obejmujące:
– budowę obiektów testowych dla sprzętu wojskowego,
– budowę obiektów dla sprzętu specjalistycznego,
– budowę magazynów amunicji i materiałów wybuchowych,
– budowę pasów startowych, schronów oraz innych elementów specjalistycznej infrastruktury.
Czy doświadczenie w zamówieniach „klasycznych” wystarczy?
Zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa stanowią specyficzną kategorię zamówień publicznych, dla których uPZP przewiduje odrębne regulacje. Od klasycznych zamówień publicznych odróżniają je m.in. inne progi stosowania przepisów oraz dodatkowe wymogi związane z bezpieczeństwem informacji.
Odmienne progi stosowania uPZP
Pierwsza, praktycznie odczuwalna różnica dotyczy progów stosowania przepisów ustawy. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z 3 grudnia 2023 r. w sprawie aktualnych progów unijnych, ich równowartości w złotych, równowartości w złotych kwot wyrażonych w euro oraz średniego kursu złotego w stosunku do euro stanowiącego podstawę przeliczania wartości zamówień publicznych lub konkursów (M.P. poz. 1344), progi te dla zamówień obronnych wynoszą:
– 443 000 EUR dla dostaw i usług,
– 5 538 000 EUR dla robót budowlanych.
Wyższe niż przy zamówieniach klasycznych progi stosowania ustawy pozwalają zamawiającym z jednej strony na złagodzenie części wymogów proceduralnych, z drugiej natomiast – na ograniczenie stopnia jawności postępowania. Co do zasady udzielanie zamówień publicznych wiąże się ze stosowaniem ogólnych zasad postępowania, w tym zasady jawności. W obszarze obronności i bezpieczeństwa zasada ta doznaje ograniczeń w związku z ochroną informacji niejawnych, ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa oraz względami bezpieczeństwa państwa (interes publiczny).
Dział VI uPZP – szczególne zasady dla zamówień obronnych
Zasady udzielania zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa uregulowane są w Dziale VI uPZP, w art. 395 i nast.
Art. 395 uPZP – w redakcji, która nie ułatwia interpretacji – wskazuje, że do zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa:
1) stosuje się przepisy:
a) działu II:
– z wyjątkiem art. 83, art. 87 ust. 2, art. 89 ust. 1 i 3, art. 91 ust. 2, art. 92, art. 94, art. 100–102, art. 110 ust. 2 i 3, art. 115 ust. 2, art. 125 ust. 2, 3 i 6, art. 126 ust. 1 i 2, art. 127, art. 222 ust. 2–5, art. 245 ust. 6 i art. 262,
– rozdziału 3, z wyjątkiem art. 129 i art. 130 ust. 2, chyba że przepisy niniejszego działu stanowią inaczej,
b) działu IV rozdziału 1, z wyjątkiem art. 311 ust. 1 i 3;
2) nie stosuje się przepisów art. 21–23, art. 72 ust. 1 pkt 5, art. 78 ust. 4, art. 442 ust. 1 i 2, art. 443, art. 446 oraz art. 448.
Wskazane powyżej wyłączenia obejmują w szczególności:
1. art. 83 uPZP – brak obowiązku poprzedzania udzielenia zamówienia analizą potrzeb i wymagań,
2. art. 87 ust. 2 uPZP – wyłączenie określonego w tym przepisie sposobu przekazywania ogłoszeń (w zamówieniach obronnych sposób przekazywania ogłoszeń reguluje art. 399 uPZP),
3. art. 89 ust. 1 i 3 uPZP – wyłączenie zasad przekazywania ogłoszeń informacyjnych (dla zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa przewidziano odrębny art. 402 o wstępnych ogłoszeniach informacyjnych),
4. art. 91 ust. 2 uPZP – brak obowiązku wskazywania w dokumentach zamówienia powodów niedokonania podziału zamówienia na części,
5. art. 92 uPZP – wyłączenie dopuszczalności składania ofert wariantowych,
6. art. 94 uPZP – wyłączenie możliwości zastrzeżenia, że o zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy o określonym profilu (np. zakłady pracy chronionej, spółdzielnie socjalne),
7. art. 100–102 uPZP – wyłączenie przepisów dotyczących sposobu opisu przedmiotu zamówienia (kwestia ta jest uregulowana odrębnie w Dziale VI),
8. art. 110 ust. 2 i 3 uPZP – wyłączenie procedury tzw. self-cleaning; wykonawca podlegający wykluczeniu nie może wykazać, że podjął działania naprawcze i domagać się ponownego dopuszczenia do postępowania,
9. art. 115 ust. 2 uPZP – wyłączenie przepisów dotyczących szczególnych wymogów co do rocznych przychodów wykonawcy,
10. art. 125 ust. 2, 3 i 6 uPZP – wyłączenie przepisów m.in. w zakresie sposobu składania JEDZ,
11. art. 126 ust. 1 i 2 uPZP – wyłączenie regulacji dotyczących wzywania wykonawcy do złożenia podmiotowych środków dowodowych oraz żądania dokumentów na każdym etapie postępowania,
12. art. 127 uPZP – wyłączenie przepisu określającego sytuacje, w których zamawiający jest zwolniony z wzywania do złożenia podmiotowych środków dowodowych,
13. art. 222 ust. 2–5 uPZP – wyłączenie przepisów dotyczących sposobu otwarcia ofert,
14. art. 245 ust. 6 uPZP – wyłączenie przepisów o szacowaniu kosztów cyklu życia z zastosowaniem wspólnej metody obliczania,
15. art. 262 uPZP – wyłączenie obowiązku zawiadamiania wykonawców o wszczęciu kolejnego postępowania w razie unieważnienia poprzedniego.
Tryby udzielania zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa
Rozdział 3 Działu VI – „Tryby udzielania zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa” (art. 410 i nast. uPZP) określa, w jakich trybach można udzielać tych zamówień.
Zgodnie z przepisami:
– podstawowymi trybami są przetarg ograniczony oraz negocjacje z ogłoszeniem (w tym z możliwością zastosowania aukcji elektronicznej),
– dopuszczalne są również: dialog konkurencyjny, negocjacje bez ogłoszenia oraz zamówienie z wolnej ręki, lecz tylko w przypadkach wskazanych w ustawie,
– stosowanie trybów takich jak: przetarg nieograniczony, partnerstwo innowacyjne, dynamiczny system zakupów czy konkurs zostało wyłączone zgodnie z art. 395 ust. 1 uPZP.
Przetarg ograniczony – podstawowy tryb
W przetargu ograniczonym wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy. Do złożenia ofert zapraszani są jednak tylko ci wykonawcy, których wnioski nie zostały odrzucone, spełniają określone warunki oraz mieszczą się w liczbie ustalonej przez zamawiającego. W każdym przypadku liczba wykonawców zaproszonych do złożenia oferty musi zapewniać realną konkurencję i nie może być mniejsza niż 3.
Warto zapamiętać, że w przypadku zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa zamawiający nie ma obowiązku udostępniania SWZ na stronie internetowej – inaczej niż przy „klasycznych” postępowaniach.
Negocjacje z ogłoszeniem – swoboda modyfikacji ofert
Tryb negocjacji z ogłoszeniem polega na zaproszeniu wykonawców do składania ofert oraz prowadzeniu negocjacji z wybranymi podmiotami. Charakterystyczne jest to, że:
– wszyscy zainteresowani wykonawcy mogą złożyć wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu,
– zamawiający zaprasza dopuszczonych wykonawców do złożenia ofert wstępnych,
– następnie prowadzone są negocjacje mające na celu ulepszenie treści ofert wstępnych,
– po zakończeniu negocjacji wykonawcy składają oferty ostateczne.
W tym trybie – inaczej niż w klasycznych postępowaniach – zamawiający nie przygotowuje SWZ, lecz prostszy dokument określający Opis Potrzeb i Wymagań (OPiW).
Szczególne wymogi co do opisu przedmiotu zamówienia i bezpieczeństwa dostaw
Przepisy Działu VI uPZP, uwzględniając specyfikę zamówień obronnych, pozwalają zamawiającemu na ukształtowanie opisu przedmiotu zamówienia w sposób uwzględniający m.in.:
– konieczność rzeczywistej ochrony informacji niejawnych (art. 406 i 407),
– zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa dostaw (art. 408),
– terminowość i pewność realizacji, w szczególności w sytuacjach kryzysowych (art. 408 ust. 3).
Ustawa umożliwia również:
– ograniczenie kręgu podmiotów mogących ubiegać się o udzielenie zamówienia (w tym podwykonawców),
– stosowanie odrębnego katalogu przesłanek wykluczenia (art. 405 ust. 2–8, ust. 1b i ust. 2),
– odrzucenie oferty lub unieważnienie postępowania na podstawie przesłanek innych niż te wskazane w Dziale II uPZP (art. 418).
Forma komunikacji i ochrona informacji w postępowaniu
Wykonawcy zainteresowani udziałem w postępowaniach o udzielenie zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa muszą pamiętać, że zgodnie z art. 401 ust. 2 uPZP komunikacja, wymiana i przechowywanie informacji w postępowaniu muszą zapewniać integralność, autentyczność i poufność danych.
Zgodnie z art. 401 ust. 1 uPZP komunikacja między zamawiającym a wykonawcami może odbywać się – według wyboru zamawiającego – za pośrednictwem:
– operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe,
– osobiście,
– przez posłańca,
– przy użyciu faksu,
– przy użyciu środków komunikacji elektronicznej.
Ze względu na charakter zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa, znaczna część informacji dotyczących procedur i realizacji zamówień objęta jest klauzulami niejawności – w tym jako informacje stanowiące tajemnicę państwową.
Szczególne wymagania w zakresie poufności – rola ABW i SKW
Zamawiający mogą ograniczyć dostęp do dokumentów i procedur w tego typu postępowaniach. Wykonawcy ubiegający się o dostęp do materiałów niejawnych muszą spełnić szereg wymogów, w szczególności posiadać odpowiednie poświadczenia bezpieczeństwa wydawane przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) lub Służbę Kontrwywiadu Wojskowego (SKW).
Zamawiający może na przykład wymagć, aby wykonawcy zapoznawali się z dokumentami niejawnymi wyłącznie w czytelni w kancelarii tajnej.
Na stronie ABW czytamy m.in.:
„W przypadku, gdy z wykonaniem umowy wiąże się dostęp do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą „poufne”, „tajne” lub „ściśle tajne”, przedsiębiorca jest obowiązany posiadać odpowiednie świadectwo bezpieczeństwa przemysłowego. Świadectwo bezpieczeństwa przemysłowego jest dokumentem potwierdzającym zdolność przedsiębiorcy do zapewnienia ochrony informacji niejawnych, przed ich nieuprawnionym ujawnieniem w związku z realizacją umów lub zadań. Dodatkowo należy pamiętać, że odpowiednie uprawnienia (poświadczenie bezpieczeństwa, aktualne przeszkolenie w zakresie ochrony informacji niejawnych, stosowanie zasady „need-to-know”) powinni spełniać pracownicy/osoby zatrudnione przez przedsiębiorcę realizującego ww. umowy/zadania.
Świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego wydaje Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Służba Kontrwywiadu Wojskowego po przeprowadzeniu postępowania bezpieczeństwa przemysłowego, które ma na celu ustalenie czy przedsiębiorca posiada zdolność do ochrony informacji niejawnych w różnych aspektach, jak np.: finansowym, organizacyjnym czy też kadrowym. W ramach postępowania bezpieczeństwa przemysłowego prowadzane jest sprawdzenie przedsiębiorcy i postępowania sprawdzające wobec osób mających uzyskać dostęp do informacji niejawnych.”
Na stronie internetowej ABW wykonawcy zainteresowani uzyskaniem świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego lub odpowiednich poświadczeń mogą znaleźć nie tylko opis procedury, ale również inne praktyczne informacje.
Wykonawcy zagraniczni i promowanie „local content”
Art. 404 ust. 3 uPZP, dodany ustawą z dnia 9 lipca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1165), która wchodzi w życie 9 września 2025 r., wprowadza regulację umożliwiającą – w określonych sytuacjach – uprzywilejowanie wykonawców krajowych i unijnych względem wykonawców spoza UE/EOG.
Przepis ten stanowi, że:
„Zamawiający, w odniesieniu do wykonawców pochodzących z innych państw niż państwa wymienione w ust. 1 [tj. jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub państwie, z którym Unia Europejska lub Rzeczpospolita Polska zawarła umowę międzynarodową dotyczącą tych zamówień] lub robót budowlanych, dostaw i usług pochodzących z tych państw, może określić warunki zamówienia mniej korzystne niż w odniesieniu do wykonawców pochodzących z państw wymienionych w ust. 1 lub robót budowlanych, dostaw i usług pochodzących z tych państw.”
W praktyce przepis ten umożliwia określenie warunków zamówienia mniej korzystnych dla wykonawców z państw trzecich, co w sposób pośredni promuje tzw. local content – wykonawców krajowych, unijnych, z EOG lub państw objętych odpowiednimi umowami międzynarodowymi.
Przesłanki wykluczenia wykonawców
W obszarze kwalifikacji podmiotowej wykonawców oraz podstaw wykluczenia, poza przesłankami obligatoryjnymi określonymi w art. 108 uPZP, istotny jest art. 405 uPZP.
Na podstawie art. 405 ust. 1 uPZP zamawiający mogą, obok przesłanek obligatoryjnych, przewidzieć również przesłanki fakultatywne, wymienione w art. 405 ust. 2. Należą do nich m.in. uprawnienia zamawiającego do wykluczenia wykonawcy:
1) wobec którego podjęto decyzję o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa, o której mowa w art. 33 ust. 11 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych,
2) który naruszył zobowiązania w zakresie bezpieczeństwa informacji lub bezpieczeństwa dostaw,
3) którego uznano za nieposiadającego wiarygodności niezbędnej do wykluczenia zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa, także w inny sposób niż w drodze wydania decyzji o cofnięciu świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego, o której mowa w art. 66 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych,
5) do którego mają zastosowanie fakultatywne przesłanki wykluczenia, o których mowa w art. 109 uPZP,
[…]
6) będącego osobą fizyczną, która naruszyła zobowiązania dotyczące bezpieczeństwa informacji lub bezpieczeństwa dostaw w związku z wykonaniem, niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zamówienia,
7) jeżeli urzędujący członek jego organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnik spółki jawnej lub partnerskiej albo komplementariusz w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurent naruszył zobowiązania dotyczące bezpieczeństwa informacji lub bezpieczeństwa dostaw w związku z wykonaniem, niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zamówienia.
Potwierdzanie spełniania warunków odbywa się – zgodnie z art. 405 ust. 4 i 5 uPZP – poprzez złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 uPZP (oświadczenie JEDZ), przy czym w odróżnieniu od klasycznych zamówień publicznych oświadczenie to składa się wraz z podmiotowymi środkami dowodowymi. Łącznie mają one potwierdzać brak podstaw wykluczenia oraz spełnianie warunków udziału w postępowaniu nie później niż na dzień składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.
Orzecznictwo KIO – praktyczne problemy wykonawców
Choć przepisy dotyczące dokumentów i przesłanek wykluczenia sprawiają wrażenie klarownych, praktyka pokazuje, że wykonawcy mają trudności z ich stosowaniem. Znajduje to odzwierciedlenie w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej.
W wyroku KIO z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. KIO 198/25, wskazano:
„W przypadku zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa, dokumenty składane przez wykonawców m.in. w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia z postępowania muszą potwierdzać stan nie późniejszy niż na dzień składania ofert lub wniosków, co wynika wprost z treści art. 405 ust. 5 ustawy Prawa zamówień publicznych.”
Z kolei w wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 16 września 2024 r., sygn. KIO 3376/24, czytamy:
„W przypadku zamówień z dziedziny obronności i bezpieczeństwa, stosowanie art. 125 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 roku – Prawo zamówień publicznych zostało wyłączone zgodnie z treścią art. 395 ust. 1 pkt 1 lit. a) tiret pierwszy. Oznacza to, że w przypadku tych zamówień nie obowiązuje zasada wstępnego potwierdzania spełniania warunków udziału oraz braku podstaw wykluczenia, a następnie potwierdzania tego stanu rzeczy odpowiednimi środkami dowodowymi. Zasadą jest, że już wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub ofertą należy przedłożyć stosowne środki dowodowe. To samo dotyczy uzupełniania podmiotowych środków dowodowych, które mają potwierdzać określone okoliczności na dzień składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub ofert. Wyłączenie stosowania przepisów w stosunku do zamówień z dziedziny obronności i bezpieczeństwa zawarte w art. 395 ust. 1 pkt 1 lit. a) tiret pierwszy, nie dotyczy przepisu art. 128 ust. 2 tej ustawy. Jednakże w przypadku zamówień obronnych ustawa zawiera regulację szczególną – art. 405 ust. 5 – który nakazuje przeprowadzanie weryfikacji podmiotowej wykonawcy na dzień składania wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu (lub odpowiednio oferty), wobec czego to stan na ten właśnie moment wykazywać mają dowody składane przez wykonawców, żądane przez zamawiającego w zakresie określonym w ogłoszeniu o zamówieniu. W konsekwencji należy uznać, że również wykonawca, który składając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie wykazał za pomocą wymaganych w ogłoszeniu o zamówieniu podmiotowych środków dowodowych braku podstaw do wykluczenia, w odpowiedzi na wezwanie do ich uzupełnienia, ma obowiązek przedstawienia takich oświadczeń lub dokumentów, które wykażą, że w chwili składania wniosku nie zachodziły podstawy do wykluczenia wykonawcy z postępowania.”
Orzecznictwo to pokazuje, że wykonawcy w praktyce często nie doszacowują odmienności dokumentacyjnych wynikających z Działu VI uPZP, traktując te zamówienia jak „zwykłe” postępowania publiczne.
Podsumowanie – jak „ugryźć” zamówienia obronne?
Zwiększone wydatki zarówno z budżetu państwa, jak i na poziomie Unii Europejskiej na obronność i bezpieczeństwo oznaczają realny wzrost liczby potencjalnych zamówień publicznych w tym obszarze. Wprowadzone regulacje pozwalające zamawiającym na swoiste „faworyzowanie” wykonawców krajowych i „unijnych” zwiększają szanse podmiotów działających na terytorium UE na uzyskanie wyższej oceny oferty.
Wykonawcy zainteresowani udziałem w postępowaniach obronnych muszą jednak mieć świadomość:
– formalnych odrębności w stosunku do zamówień klasycznych,
– konieczności podjęcia dodatkowych, często czasochłonnych działań, takich jak uzyskanie poświadczenia bezpieczeństwa, świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego, koncesji czy zapewnienie dostępu do kancelarii tajnej.
Rozbudowany system odesłań – z jednej strony do „klasycznych” przepisów o zamówieniach publicznych, z drugiej do regulacji szczególnych dotyczących obronności, ochrony informacji niejawnych i zasad poufności – może sprawiać wrażenie skomplikowanego „gąszczu” norm. Nie powinien jednak zniechęcać wykonawców do udziału w postępowaniach, które są jednocześnie lukratywne i kluczowe z punktu widzenia interesu państwa.
Umiejętne odczytanie wymagań zamawiającego, właściwe przygotowanie dokumentów oraz wsparcie doświadczonego prawnika specjalizującego się w zamówieniach publicznych w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa w istotny sposób zwiększają szansę na uzyskanie i skuteczną realizację takiego zamówienia.
Artykuł został opublikowany na portalu Rynek Infrastruktury 18 listopada 2025 roku.
