Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt nowelizacji prawa upadłościowego, prawa restrukturyzacyjnego oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Celem reformy jest przyspieszenie postępowań upadłościowych osób fizycznych, odciążenie sądów upadłościowych oraz uproszczenie procedur związanych z oddłużeniem konsumentów.
Zmiany mają istotne znaczenie zarówno dla dłużników, jak i wierzycieli, a także dla praktyki sądowej w Polsce.
Automatyczne umarzanie długów po wykonaniu planu spłaty
Najważniejsza propozycja dotyczy zakończenia planu spłaty wierzycieli. Zgodnie z projektem, zobowiązania objęte planem spłaty będą umarzane automatycznie z mocy prawa po upływie trzech miesięcy od zakończenia okresu spłaty.
W tym czasie wierzyciele będą mogli złożyć wniosek o zmianę lub uchylenie planu, jeżeli uznają, że dłużnik nie wywiązał się ze swoich obowiązków. Brak takiego wniosku będzie skutkował definitywnym wygaśnięciem długów.
Rozwiązanie to ma przenieść ciężar kontroli wykonania planu spłaty z sądu na wierzycieli i ograniczyć wykonywanie przez sądy czynności o charakterze czysto administracyjnym.
Koniec obowiązku składania rocznych sprawozdań
Projekt zakłada także likwidację obowiązku składania rocznych sprawozdań z wykonywania planu spłaty. Obecnie ich brak – nawet przy regularnych spłatach – może prowadzić do uchylenia planu.
Zmiana ta ma szczególne znaczenie dla osób wykluczonych cyfrowo, które nie radzą sobie z obsługą systemów teleinformatycznych, mimo że prawidłowo realizują swoje zobowiązania finansowe.
Skarga kasacyjna w sprawach oddłużeniowych
Jednym z najbardziej wrażliwych elementów reformy jest propozycja wyłączenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących ustalenia i zmiany planu spłaty wierzycieli.
Jak wskazuje Łukasz Lewandowski, choć co do zasady skarga kasacyjna nie przysługuje w klasycznych postępowaniach upadłościowych, to oddłużenie konsumenckie ma zupełnie inny charakter. Nie dotyczy wyłącznie technicznych elementów postępowania, takich jak skład masy upadłości czy lista wierzycieli, lecz władczego rozstrzygnięcia o jednej z najważniejszych spraw w życiu osoby fizycznej.
W tej sferze – jak podkreśla – obywatel powinien mieć zagwarantowaną możliwość zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji do Sądu Najwyższego. Skarga kasacyjna pełni bowiem także funkcję ochronną, umożliwiając podniesienie zarzutów istotnych naruszeń proceduralnych, w tym prowadzących do nieważności postępowania.
Zmiany w nadzorze i w Krajowym Rejestrze Zadłużonych
Projekt przewiduje również wzmocnienie roli sędziego komisarza w sprawach istotnych dla drobnych wierzycieli oraz przekazanie części czynności technicznych (obwieszczenia, wpisy o prawomocności) pracownikom sekretariatów sądowych.
Jednocześnie dane osób, których długi zostały umorzone, mają stać się niepubliczne po upływie trzech lat, co ma wzmocnić realny efekt oddłużenia i ograniczyć długofalowe konsekwencje informacyjne upadłości konsumenckiej.
Nowe zasady wynagrodzenia syndyka
Reforma wprowadza jednolite zasady wynagradzania syndyków w upadłościach konsumenckich. Co do zasady wynagrodzenie ma odpowiadać jednemu przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw, z możliwością podwyższenia tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy zwiększony nakład pracy przełoży się na realne zwiększenie masy upadłości.
Celem jest zwiększenie efektywności postępowań i ograniczenie ich sztucznego przedłużania.
Podsumowanie
Projektowana reforma upadłości konsumenckiej w Polsce wyraźnie zmierza w kierunku przyspieszenia postępowań i uproszczenia procedur oddłużeniowych. Jednocześnie niektóre propozycje – w szczególności dotyczące środków zaskarżenia – rodzą pytania o zachowanie właściwej równowagi między efektywnością systemu a ochroną praw dłużników i wierzycieli.
Ostateczny kształt przepisów będzie miał istotne znaczenie dla praktyki sądów upadłościowych oraz uczestników postępowań w całej Polsce.
Artykuł z komentarzem eksperckim Łukasza Lewandowskiego został opublikowany w Dzienniku Gazecie Prawnej 8 grudnia 2025 r. Autorka tekstu – red. Renata Krupa-Dąbrowska, tytuł artykułu Reforma upadłości konsumenckiej. Rząd chce odciążyć sądy i zmienia zasady planu spłaty.
Jeśli masz pytania dotyczące tego zagadnienia, zapraszamy do kontaktu z naszym ekspertem – Łukasz Lewandowski, adwokat i doradca restrukturyzacyjny: l.lewandowski@dsk-kancelaria.pl.
