Ugoda frankowa i pracownicza a PIT

Ugoda ugodzie nierówna

Zawarcie ugody – czy to w sporze frankowym z bankiem, czy w konflikcie z pracodawcą – często traktowane jest jako moment definitywnego zamknięcia sprawy. Tymczasem nieprecyzyjnie sformułowane postanowienia mogą spowodować, że zamiast końca sporu pojawi się nowy – z organami podatkowymi.

W praktyce to właśnie konstrukcja ugody decyduje o tym, czy po stronie podatnika powstanie przychód w PIT, czy możliwe będzie skorzystanie ze zwolnienia, czy też powstanie obowiązek zapłaty podatku wraz ze składkami.

Dlatego przed podpisaniem ugody warto przeanalizować jej skutki podatkowe – tak, aby rozwiązanie jednego problemu nie wygenerowało kolejnego.

Podatkowe aspekty ugód w sporach frankowych i pracowniczych omawia Jakub Lisowski w tekście opublikowanym w „Dzienniku Gazecie Prawnej”.

Charakter prawny ugody a skutki podatkowe

Celem ugody powinno być zakończenie istniejącego sporu, a nie tworzenie nowego – tym razem z fiskusem. Strony, które decydują się na polubowne zakończenie konfliktu, muszą mieć świadomość, jak istotne znaczenie mają zapisy zawarte w jej treści.

Ugoda jest umową uregulowaną w art. 917 kodeksu cywilnego. Jej istotą są wzajemne ustępstwa stron podejmowane w celu uchylenia niepewności co do roszczeń, zapewnienia ich wykonania albo zakończenia sporu.

Szczególną postacią ugody jest ugoda sądowa – stanowiąca tytuł egzekucyjny i wywołująca skutki analogiczne do prawomocnego wyroku. Tak samo traktowana jest ugoda zawarta przed mediatorem – po jej zatwierdzeniu przez sąd.

Z perspektywy podatkowej kluczowe jest pytanie: czy w wyniku zawarcia ugody powstaje przychód podatkowy?

Przypomnijmy, że przychodem jest każda forma przysporzenia majątkowego – zarówno pieniężna, jak i niepieniężna – w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.

Odpowiedź zależy od konstrukcji ugody oraz rzeczywistego charakteru świadczeń.

Ugody frankowe – trzy możliwe scenariusze podatkowe

Zawarcie ugody z bankiem w sporze dotyczącym kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej (we frankach szwajcarskich) jest obecnie częstą praktyką. Jednak nawet pozornie niewielkie różnice redakcyjne mogą przesądzać o opodatkowaniu otrzymanych świadczeń.

W praktyce spotykamy trzy podstawowe warianty.

1. Powstaje przychód, ale nie występuje podatek

Jeżeli skutkiem ekonomicznym ugody jest umorzenie części lub całości długu, po stronie kredytobiorcy powstaje przychód podatkowy. Jednak podatnik nie zapłaci PIT, jeżeli spełni warunki określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1672).

Warunki obejmują m.in.:

udzielenie kredytu przed 15 stycznia 2015 r.,
realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej,
brak wcześniejszego skorzystania z mechanizmu zaniechania poboru PIT,
otrzymanie świadczeń objętych zakresem rozporządzenia.

2. Powstaje przychód i brak zastosowania rozporządzenia

To najmniej korzystny wariant. Umorzenie długu powoduje powstanie przychodu, a jednocześnie nie można zastosować mechanizmu zaniechania poboru podatku – np. gdy kredyt finansował więcej niż jedną inwestycję, obejmował inne cele niż mieszkaniowe, podatnik wcześniej skorzystał z rozporządzenia albo ugoda przewiduje dodatkowe świadczenia (np. odszkodowanie).

W takiej sytuacji podatek dochodowy będzie należny.

3. Przychód w ogóle nie powstaje

Jeżeli ugoda odpowiada skutkom stwierdzenia nieważności umowy kredytu, wypłacone kwoty są traktowane jako zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Wówczas nie dochodzi do przysporzenia majątkowego, a więc nie powstaje przychód w PIT w zakresie kwoty głównej.

Odsetki ustawowe – choć co do zasady stanowią przychód – korzystają w takiej sytuacji ze zwolnienia (art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o PIT).

Ugody w sporach pracowniczych – kiedy zwolnienie z PIT działa?

Równie istotne konsekwencje podatkowe występują w sporach pracowniczych.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT wolne od podatku są odszkodowania lub zadośćuczynienia, które:

mają rzeczywisty charakter odszkodowawczy,
są przyznane na podstawie przepisów prawa (a ich wysokość z nich wynika),
nie należą do ustawowych wyjątków podlegających opodatkowaniu.

Sama nazwa świadczenia nie przesądza o jego kwalifikacji.

Przykład

Jeżeli pracodawca naruszył przepisy dotyczące trybu wypowiedzenia umowy o pracę (art. 42 § 1 i art. 45 § 1 kodeksu pracy), a wysokość odszkodowania została ustalona zgodnie z przepisami, świadczenie może korzystać ze zwolnienia z PIT.

Ryzyko opodatkowania pojawia się natomiast wtedy, gdy:

kwota wynika wyłącznie z negocjacji stron i ma charakter czysto umowny,
strony modyfikują tryb rozwiązania stosunku pracy bez stwierdzenia naruszenia prawa.

W takich sytuacjach wypłacone kwoty stanowią przychód ze stosunku pracy i podlegają opodatkowaniu oraz oskładkowaniu.

Zanim podpiszesz ugodę – sprawdź jej skutki podatkowe

Ugoda powinna zamykać spór, a nie inicjować nowy problem podatkowy. W praktyce to właśnie precyzja zapisów decyduje o tym, czy powstanie obowiązek zapłaty PIT.

Jeżeli: