26 sierpnia 2025 roku ogłoszono ustawę z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2025.1172 z dnia 2025.08.26). W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że jego celem jest uporządkowanie oraz rozszerzenie cyfrowej komunikacji w postępowaniu cywilnym, zwłaszcza przez portal informacyjny oraz upowszechnienie mediacji.
Zmiany, które zostały wprowadzone przedmiotową ustawą obejmują cztery okresy – 14 dni od dnia ogłoszenia, tj. od 10 września 2025 roku, 1 marca 2026 roku, 1 czerwca 2026 roku oraz 1 marca 2027 roku i mają prowadzić w kierunku cyfryzacji postępowania cywilnego.
Zmiany od 10 września 2025 roku – koniec z nadmiernymi zwrotami pism procesowych
Najważniejszą zmianą dla profesjonalnych pełnomocników jest uchylenie art. 130 (1a) k.p.c., który umożliwiał sądowi zwrot pisma procesowego, które wniesiono z brakami formalnymi:
Art. 1301a. [Zwrot pisma bez wezwania do usunięcia jego braków]
§ 1.
Jeżeli pismo procesowe wniesione przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący zwraca pismo bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.
§ 2.
W zarządzeniu o zwrocie pisma wskazuje się braki, które stanowią podstawę zwrotu.
§ 3.
W terminie tygodnia od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma strona może je wnieść ponownie. Jeżeli pismo to nie jest dotknięte brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek ten nie następuje w przypadku kolejnego zwrotu pisma, chyba że zwrot nastąpił na skutek braków uprzednio niewskazanych.
§ 4.
(uchylony).
W praktyce często sprowadzało się to do poszukiwania błędów i spowalniało postępowanie cywilne.
Celem tej regulacji jest usprawnienie postępowania i likwidacja nadmiernego formalizmu procesowego.
Zmiany od 1 marca 2026 roku
Składanie pism za pomocą portalu informacyjnego
Składanie pism za pomocą portalu informacyjnego
To ważna data dla pełnomocników – od tego dnia będą oni mogli wnosić do sądu pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego sądów powszechnych. Katalog pism został szczegółowo wskazany w art. art. 1251 § 2 k.p.c. – należą do nich między innymi:
- zgłoszenie się do udziału w sprawie;
- zawiadomienie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego;
- wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego;
- apelacja, zażalenie.
W przypadku gdy załącznik pisma procesowego, ze względu na jego właściwości, nie może zostać skutecznie wniesiony wraz z tym pismem za pośrednictwem portalu informacyjnego, załącznik ten wnosi się do sądu z pominięciem portalu informacyjnego, uprawdopodobniając tę okoliczność, w terminie 3 dni od dnia wniesienia pisma procesowego. W przypadku niedopełnienia tych obowiązków sąd pomija ten załącznik.
Ustawodawca przewidział również sytuację, gdy pismo nie będzie mogło zostać złożone w terminie z przyczyn technicznych związanych z działaniem portalu sądowego. W przypadku gdy w dniu, w którym upływa termin do wniesienia pisma procesowego wystąpią ograniczenia w dostępności portalu informacyjnego leżące po stronie sądu, uniemożliwiające wniesienie tego pisma, pismo to wnosi się najpóźniej w następnym dniu po dniu, w którym przywrócono dostępność tego portalu, niebędącym dniem wolnym od pracy ani sobotą. Okoliczność ta musi także zostać uprawdopodobniona przez pełnomocnika.
Co istotne, takie pismo musi zostać opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Pełnomocnictwa elektroniczne
Ustawa dopuszcza możliwość składania pełnomocnictw w formie elektronicznej – pełnomocnictwo udzielone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 89 § 12 k.p.c.).
Wzmocnienie roli mediacji
Ustawa wzmacnia ponadto rolę mediacji w postępowaniach sądowych. Dodano art. 183⁸ § 1 k.p.c., zgodnie z którym, „Postanowienia o skierowaniu stron do mediacji, zmianie mediatora lub przedłużeniu terminu na przeprowadzenie mediacji może wydać referendarz sądowy”. Ma to przyspieszyć podejmowanie decyzji w toku postępowania mediacyjnego.
Ponadto, na zasadzie art. 183⁸ § 2 k.p.c., brak odpowiedzi strony na skierowanie sprawy do mediacji w terminie tygodnia będzie traktowany jako zgoda na mediację. Ewentualny sprzeciw musi zostać wyraźnie złożony.
Dodatkowe ułatwienia dotyczą możliwości zawarcia ugody na posiedzeniu zdalnym – do tej pory strony musiały przesyłać sobie oryginały dokumentów do podpisu bądź stawiać się przed sądem w celu jej podpisania. Po zmianie przepisu art. 18312 i dodaniu do niego § 22 możliwe jest podpisanie protokołu z mediacji oraz ugody mediacyjnej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, przed zmianą takie działanie nie było uregulowane w przepisach.
Obowiązkowa mediacja w sprawach o roboty budowlane
Na uwagę zasługuje dodanie art. 4583a. § 1 k.p.c. , zgodnie z którym w sprawach, o których mowa w art. 4582 § 1 pkt 5 (sprawy z umów o roboty budowlane oraz umów służących wykonaniu robót budowlanych i z nimi związane), sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę kieruje strony do mediacji.
Przepis ten nie znajduje zastosowania, gdy sprawa będzie rozpoznana w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym albo postępowaniu nakazowym. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty wniesiono sprzeciw w postępowaniu upominawczym albo zarzuty w postępowaniu nakazowym, sąd kieruje strony do mediacji jeszcze przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę. Podkreślenia wymaga jednak, że zmiana nie modyfikuje dobrowolnego charakteru mediacji – jeśli pomimo skierowania przez sąd, strona nie chce w niej uczestniczyć, ma takie prawo.
Zmiany od 1 marca 2027 roku
To data, od której elektroniczne wnoszenie apelacji i zażaleń przez pełnomocników profesjonalnych stanie się obowiązkowe. Pisma złożone w innej formie nie będą wywoływały skutków prawnych.
Potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu do zmian?
Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego to kolejny krok w kierunku cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, ale również wyzwanie dla pełnomocników, przedsiębiorców i uczestników postępowań. Właściwe przygotowanie procedur, wdrożenie rozwiązań technicznych i przeszkolenie zespołu mogą znacząco ułatwić funkcjonowanie w nowej rzeczywistości procesowej.
Zespół DSK Kancelaria wspiera klientów w zakresie cyfrowych procedur, e-doręczeń, KSeF oraz automatyzacji procesów prawnych.
Jeśli chcesz sprawdzić, jak zmiany wpłyną na Twoją organizację lub potrzebujesz wsparcia w dostosowaniu praktyki do nowych regulacji – skontaktuj się z naszymi ekspertami.
Kontakt:
Katarzyna Holik, adwokat, menedżer, DSK Kancelaria: k.holik@dsk-kancelaria.pl
